IELTS General Training Writing: xat va esse

Imtihon formati

• Writing bo'limiga jami 60 daqiqa beriladi, ikki topshiriq bir vaqtda beriladi va vaqtni o'zingiz taqsimlaysiz. Tavsiya: Task 1 (xat) ga taxminan 20 daqiqa, Task 2 (esse) ga taxminan 40 daqiqa.
• Task 1: kamida 150 so'zlik xat. Savolda vaziyat tasvirlanadi va xatda nimalarni yozishingiz kerakligi uchta band (•) bilan ko'rsatiladi. Savol oxirida xatni qaysi so'zlar bilan boshlash kerakligi ham beriladi (masalan, "Dear Sir or Madam,"). Manzil yozish shart emas.
• Xat uch xil ohangda bo'ladi: formal (notanish tashkilotga — kompaniya, mehmonxona, kengash), semi-formal (bir oz taniydigan odamga — menejer, uy egasi, qo'shni, o'qituvchi) va informal (do'st yoki qarindoshga). Ohangni savoldagi "Begin your letter as follows" qatoridan aniqlash mumkin.
• Task 2: kamida 250 so'zlik esse. Mavzular Academic'dagiga qaraganda kundalikroq: ish, oila, shahar hayoti, ta'lim, texnologiya, sog'liq. Savol turlari bir xil: fikr bildirish, ikki tomonni muhokama qilish, afzallik/kamchilik, muammo/yechim, ikki qismli savol.
• Task 2 ning bahosi Task 1 dan ikki baravar og'irroq: yakuniy Writing balida Task 2 taxminan uchdan ikki qismni, xat esa uchdan bir qismni tashkil qiladi. Shuning uchun xatga 25-30 daqiqa sarflab, esseni chala qoldirish — eng qimmat xato.
• Belgilangan so'z sonidan kam yozsangiz ball pasayadi. Xat uchun 160-190, esse uchun 260-300 so'z qulay oraliq. Juda uzun yozish qo'shimcha ball bermaydi, faqat xatolar ehtimolini oshiradi.

Baholash va band ballari

• Topshiriqqa javob (Task Achievement) xatda uch narsaga qaraydi: uchala bandga ham javob berilganmi, har biri yetarlicha rivojlantirilganmi va xatning maqsadi (shikoyat, iltimos, taklif, uzr) aniq ko'rinadimi. Bitta bandni tashlab ketish bu mezonni darhol pastga tushiradi.
• Ohang (tone) ham Task Achievement'ning bir qismi. Kompaniyaga "Hi guys, what's up?" deb yozish yoki do'stga "I am writing to inform you that..." deb yozish — ohang noto'g'ri. Ohang butun xat davomida bir xil bo'lishi kerak: boshlanish, asosiy qism va yakun bir-biriga mos kelsin.
• Band 5 xat: bandlardan biri tushib qolgan yoki juda qisqa (bir gap), maqsad noaniq, ohang aralash (masalan, rasmiy boshlanib, "See ya!" bilan tugaydi). Abzatslar yo'q yoki mantiqsiz, xatolar o'qishni qiyinlashtiradi.
• Band 6 xat: uchala bandga javob bor, lekin ba'zilari yuzaki; ohang asosan to'g'ri, ammo ba'zan noo'rin iboralar uchraydi. Abzatslar bor, bog'lovchilar mexanik (Firstly, Secondly, Finally), xatolar sezilarli, lekin ma'noni buzmaydi.
• Band 7 xat: har bir band aniq va tafsilotlar bilan rivojlantirilgan (sana, joy, sabab, aniq iltimos). Maqsad birinchi abzatsda aniq aytilgan, ohang boshidan oxirigacha izchil. So'zlar vaziyatga mos (a full refund, I would be grateful if, I can't wait to), xatosiz gaplar ko'pchilikni tashkil qiladi.
• Band 8 xat: o'quvchi xatni bir marta o'qib, nima bo'lganini va undan nima kutilayotganini to'liq tushunadi. Ohang tabiiy — informal xat jonli va samimiy, formal xat aniq va xushmuomala. Xatolar juda kam va tasodifiy, bog'lanish sezilmaydigan darajada silliq.
• Esse (Task 2) uchun mezonlar Academic bilan bir xil: Task Response, Coherence and Cohesion, Lexical Resource, Grammatical Range and Accuracy. Farq faqat mavzularda — ular kundalik hayotga yaqinroq, shuning uchun shaxsiy tajribadan misol keltirish ham o'rinli.

Savol turlari va qismlar bo'yicha qo'llanmalar

• Formal xat
  Formal xat siz tanimaydigan odam yoki tashkilotga yoziladi: do'konga shikoyat, kollejdan ma'lumot so'rash, ishga ariza, kengashga muammo haqida xabar.
• Semi-formal xat
  Semi-formal xat siz bir oz taniydigan, lekin yaqin do'stingiz bo'lmagan odamga yoziladi: menejer, uy egasi, qo'shni, o'qituvchi.
• Informal xat
  Informal xat do'st yoki qarindoshga yoziladi: taklif, minnatdorchilik, maslahat, uzr so'rash, yangiliklar.
• Task 2: esse
  GT Task 2 — kamida 250 so'zlik esse.

Xat topshirig'iga misol

Tayyorgarlik maslahatlari

• Xatni yozishdan oldin savoldagi uchta bandni raqamlang (1, 2, 3) va har biriga alohida abzats rejalashtiring. Yozib bo'lgach, har bir raqam xatda bajarilganini tekshiring — bitta band tushib qolsa, Task Achievement 5 dan oshmasligi mumkin.
• Ohangni "Begin your letter as follows" qatoridan aniqlang: "Dear Sir or Madam" — formal, "Dear Mr/Ms + familiya" — semi-formal, "Dear + ism" — informal. Yakunni ham shunga moslang: Yours faithfully / Yours sincerely (Kind regards) / Best wishes (Love).
• Xatda tafsilotlarni o'ylab toping: sana, narx, joy, ism, buyurtma raqami. Imtihonda haqiqiy faktlar shart emas, lekin aniq tafsilot xatni ishonchli va rivojlangan qiladi.
• Task 2 dan boshlashni ko'rib chiqing: u ikki baravar ko'p ball beradi. 40 daqiqa o'tgach, xatga o'ting — 20 daqiqa 160-180 so'zlik xat uchun yetarli.
• Har bir ohang uchun 4-5 ta boshlanish va yakunlash iborasini yodlang (yuqoridagi "phrases" ro'yxatlaridan). Shunda imtihonda birinchi va oxirgi gaplar uchun vaqt ketmaydi.
• Formal xatda qisqartmalarni (I'm, don't) ishlatmang, informal xatda esa ularni bemalol ishlating — bu ohangni tabiiy qiladi. Semi-formal xatda bir nechta qisqartma qabul qilinadi.
• Haftalik reja: haftada 3 ta xat (har ohangdan bittadan) va 2 ta esseni vaqt bilan yozing, keyin model xatlar bilan solishtiring: uchala band bormi, ohang izchilmi, yakun to'g'rimi?

O'zbek tilida so'zlashuvchilar ko'p qiladigan xatolar

• Ohangni aralashtirish: rasmiy boshlanib, «See ya!» bilan tugaydigan xat.
• Formal xatda qisqartmalar (I'm, don't) ishlatish — ular informal xatga mos.
• Uchta banddan birini tashlab ketish yoki unga bitta gap bilan javob berish.
• O'zbekcha xat odatlarini ko'chirish: uzun salom-alik va duolar o'rniga ingliz tilida xat maqsadi birinchi abzatsda aytiladi.

Mashq: formatni qanchalik bilasiz?

Yuqoridagi ma'lumot asosida 4 ta qisqa savol.